IV Ranking Gmin Lubuskiego Trójmiasta za 2008 r. Drukuj Email
Redaktor: Krzysztof Chmielnik   

Szanse wciąż realne

To już IV Ranking Gmin Lubuskiego Trójmiasta. W pierwszym, za 2005, ujęliśmy 14 gmin, w drugim, za 2006, uczestniczyło już 18 gmin. Ponieważ udział w rankingu był dobrowolny, nie wszystkie gminy przysyłały nam ankiety. Ranking Gmin Województwa Lubuskiego za 2007 i 2008, realizowany przez Stowarzyszenie DWR (wydawcę miesięcznika Puls) w ramach zlecenia Urzędu Marszałkowskiego, objął już wszystkie (19) gminy Lubuskiego Trójmiasta.

Formuła Rankingu Gmin Lubuskiego Trójmiasta została zaakceptowana przez zdecydowaną większość samorządowców, a nagrodzeni z dumą wieszają dyplomy w swoich gabinetach. Aspekt rywalizacyjny nie jest jednak istotą tego Rankingu. O wiele ważniejszy jest aspekt poznawczy: po to porównujemy gminy LT za pomocą danych „wyjętych" z ich budżetów, aby zobiektywizować nasze oceny gminnej rzeczywistości. Mimo głosów krytycznych, zarzucających Rankingowi brak obiektywizmu i wybiórczy dobór parametrów oceny, zebrane podczas Rankingu dane kreują bardzo interesujący obraz.

Lubuskie Trójmiasto zdefiniowano w Rankingu jako trzy powiaty: zielonogórski, nowosolski i samą Zieloną Górę jako miasto na prawach powiatu. Przypomnę, że podstawą oceny rankingowej były cztery dane budżetowe: gminny dochód, wielkość gminnych inwestycji, wartość środków pozyskanych z UE i innych źródeł zagranicznych przez gminę oraz zwrot podatków PIT i CIT pozyskanych przez gminę. Podstawowy wskaźnik rankingowy obliczyliśmy za pomocą algorytmu będącego sumą ważoną. Wagi użyte w algorytmie przypisują dochodom wartość - 0,1, inwestycjom - 0,3, środkom z UE - 0,4 i zwrotowi podatku - 0,2. W przypadku środków pozyskanych z UE braliśmy pod uwagę jedynie te kwoty, które faktycznie wpłynęły do gminnej kasy.

Konstrukcja algorytmu zakłada, że gmina najgorsza w danej kategorii otrzyma - 2, a najlepsza - 5. W rezultacie wskaźnik rankingowy zawiera się w zakresie od 2 do 5, a większość trójmiejskich gmin uzyskała w ocenie rankingowej wynik mieszczący się w granicach 2,5 - 3,5. Oto wyniki IV Rankingu Gmin Lubuskiego Trójmiasta za 2008 rok (tab. 1.).

Tab.1. Wyniki IV Rankingu Gmin Lubuskiego Trójmiasta wraz z danymi wyjściowymi (w złotówkach na jednego mieszkańca)

 Klasyfikacja w kategorii OPEN/ gmina

Wskaźnik rankingowy

Dochód/miejsce w obrębie tej kategorii

Inwestycje/ miejsce w obrębie tej kategorii

Środki z UE/ miejsce w obrębie tej kategorii

Podatek
PIT + CIT/
miejsce w obrębie tej kategorii

1 - Świdnica

4,44

2.836

3

1.434

1

210

2

596

4

2 - Zielona Góra -miasto

3,81

3.399

1

602

5

105

4

1.135

1

3 - Bojadła

3,48

2.560

8

288

16

224

1

255

16

4 - Sulechów

3,43

2.597

7

272

17

173

3

603

3

LT*

3,2

2.811

 

482

 

81

 

717

 

5 - Kargowa

3,1

2.441

12

822

2

71

8

440

6

6 - Babimost

3.04

2.622

6

630

4

76

7

435

7

7 - Nowe Miasteczko

2,92

2.720

4

520

6

81

5

276

15

8 - Zabór

2,89

3.020

2

720

3

33

10

320

11

9 - Nowogród Bobrzański

2,83

2.374

14

475

7

80

6

328

10

10 - Zielona Góra -gmina wiejska

2,79

2.361

15

445

10

32

11

695

2

Lubuskie*

2,68

2.646

 

438

 

56

 

548

 

11 - Czerwieńsk

2,51

2.643

5

324

14

16

17

406

8

12 - Bytom Odrzański

2,5

2.447

11

395

11

20

16

365

9

13 - Nowa Sól - miasto

2,46

2.240

17

243

18

29

12

455

5

14 - Trzebiechów

2,46

2.359

16

358

13

34

9

252

17

15 - Nowa Sól - gmina wiejska

2,44

2.222

18

447

9

23

13

277

14

16 - Siedlisko

2,42

2.529

9

461

8

8

18

240

18

17 - Kożuchów

2,34

2.119

19

310

15

22

15

308

13

18 - Otyń

2,33

2.388

13

373

12

0

19

313

12

19 - Kolsko

2,21

2.492

9

67

19

23

14

211

19

* Wyniki średnie dla Lubuskiego Trójmiasta (LT) i województwa lubuskiego (Lubuskie)

Zwycięzcą tegorocznego Rankingu została gmina Świdnica, triumfatorka także rankingu ogólnowojewódzkiego. Na drugim miejscu uplasowała się Zielona Góra miasto, na trzecim gmina Bojadła, na czwartym Sulechów. Wysoką pozycję Świdnicy potwierdził jej sukces w rankingu „Rzeczpospolitej", także w nim okazała się być najlepszą gminą wśród gmin lubuskich. Po raz pierwszy w Rankingu Gmin Lubuskiego Trójmiasta zwycięzca tak bardzo zbliżył się do oceny - 5, czyli idealnej. Ubiegłoroczna zwyciężczyni, gmina Bojadła, uzyskała 4,35. Skrót „LT" zastosowany w tabeli 1. oznacza wskaźnik rankingowy obliczony dla średniej Lubuskiego Trójmiasta. Skrót: „Lubuskie" oznacza wskaźnik rankingowy obliczony dla przeciętnej wojewódzkiej.

Pierwsza piątka w ubiegłorocznym Rankingu zdobyła następujący zestaw punktów: Bojadła (4,35), Zielona Góra miasto (3,84), Babimost (3,54), Świdnica (3,36) i Sulechów (2,98). W tegorocznym Rankingu mamy w czołówce te same gminy. W ubiegłym roku pięć ostatnich lokat „zdobyły": Kożuchów (2,34), Zabór (2,3), Otyń (2,27), Siedlisko (2,18) i Kolsko (2,15). W tegorocznej edycji Rankingu na koniec stawki trafiły te same gminy. Jedynie gmina Zabór awansowała o kilka „oczek" wyżej. Wyniki kategorii OPEN, powtarzające się od kilku już lat, wskazują na istnienie stałych przyczyn decydujących o pozycji rankingowej danej gminy. Czynniki te nie zawsze mają charakter obiektywny i prawdopodobnie wynikają z czegoś, co można nazwać „społecznym kontraktem" zawartym bez słów pomiędzy władzą a społecznością lokalną. Oczywiście warto dostrzec, że konstrukcja algorytmu „nie analizuje" przyczyn wzrostu lub spadku, np. wpływów podatkowych, pozwala jedynie na ich porównanie z wynikami osiąganymi przez inne gminy.

Typowa gmina Lubuskiego Trójmiasta (z uśrednionym wskaźnikiem rankingowym), oznaczona jako „LT", zdobyłaby V miejsce w tegorocznym Rankingu z wynikiem 3,2, co w slangu szkolnym oznacza „trzy z małym plusem". Typowa gmina lubuska, oznaczona jako „Lubuskie", zajęłaby w Rankingu LT dopiero XI miejsce z wynikiem 2,68, co w szkolnej skali znaczy „trzy na szynach".

Już wstępna analiza dochodów budżetowych pokazuje, że w przypadku gminy wiejskiej Zielona Góra i gminy Świdnica mamy do czynienia ze zjawiskiem dyfuzji bogactwa od centrum, którym jest Zielona Góra. Parametrem tego bogactwa są głównie dochody mieszkańców. W przypadku Sulechowa i Nowej Soli, miast o ponadprzeciętnym potencjale w kontekście LT, wpływ Zielonej Góry miasta na wysokość dochodów mieszkańców obu tych gmin nie jest już tak jednoznaczny.

Status i znaczenie Lubuskiego Trójmiasta można ocenić nie tyle na podstawie emocji, ile na podstawie danych budżetowych i wskaźnika rankingowego (PWR). Ukazuje to tabela 2.

Tab.2.  Porównanie województwa lubuskiego i Lubuskiego Trójmiasta

 

Dochód

Inwestycje

Środki z UE

Zwrot CIT i PIT

PWR

województwo lubuskie

2.646

438

56

458

2,68

Lubuskie Trójmiasto

2.826

482

81

730

3,21

Dane budżetowe w złotówkach w przeliczeniu na jednego mieszkańca województwa lubuskiego/Lubuskiego Trójmiasta

W każdym z parametrów oceny widać, że Lubuskie Trójmiasto osiąga wyższe średnie od średnich dla całego województwa. A to oznacza, że to w LT koncentruje się rozwój regionu. Warto zauważyć, że gdyby LT zostało potraktowane jako jednolity twór administracyjny, to w II Rankingu Gmin Województwa Lubuskiego za 2008 r. LT z wartością wskaźnika rankingowego - 3,21 zajęłoby V miejsce w kategorii OPEN.

Pozycja LT w Lubuskiem może być oceniana za pomocą dwóch parametrów. Pierwszym są „Dochody do budżetu". W tej kategorii jedynie cztery gminy LT mają dochody wyższe od przeciętnej wojewódzkiej. Jednak w kategorii „Inwestycje" aż 10 gmin z obszaru LT inwestuje więcej od wojewódzkiej przeciętnej. Na 83 lubuskie gminy 21 (25,3%) z nich inwestuje więcej od średniej wojewódzkiej. Dla porównania: na 19 gmin LT aż 10 inwestuje więcej od przeciętnej (statystycznej) gminy lubuskiej, co daje 52,6%, czyli dwukrotnie wyższy odsetek. Gorzów z wartością 442 zł na jednego mieszkańca ledwo przekracza wojewódzką średnią. Jednocześnie żadna z gmin sąsiadujących z Gorzowem nie znalazła się wśród gmin inwestujących ponad przeciętną gminę lubuską. Oznacza to tyle, że gminy LT, mając wyższe dochody, rozwijają się szybciej od reszty regionu.

Używając stylistyki Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego, można powiedzieć, że Lubuskie Trójmiasto jest lokomotywą rozwoju regionalnego. Trójmiejskimi silnikami napędowymi jest gmina Świdnica (I miejsce w kategorii OPEN w II Rankingu Województwa Lubuskiego) i Zielona Góra miasto (III miejsce w kategorii OPEN tego samego rankingu). LT duże wsparcie otrzymuje od Kargowej (VII miejsce w rankingu wojewódzkim) i Sulechowa (IX miejsce w rankingu wojewódzkim). Na hamulcowych rozwoju LT wychodzą: Nowa Sól miasto, Kożuchów i gmina wiejska Zielona Góra, ta ostatnia, mimo poprawiania parametrów, wciąż psuje statystykę LT.

Gminy małe, takie jak gmina Kolsko (najsłabsza w tegorocznym rankingu gmin województwa), odcięte od głównych szlaków komunikacyjnych, albo gmina Otyń, która z niewiadomych powodów ugrzęzła na ostatnich miejscach tabel rankingowych, czy zadziwiająco pasywny Bytom Odrzański mimo swych słabych wyników nie wpływają znacząco na statystyczny obraz Lubuskiego Trójmiasta.

Po czterech latach zbierania danych, warto zapytać: czy w obszarze LT mamy do czynienia z rozwojem czy z regresem? Dane nie pozostawiają wątpliwości: mamy oczywisty postęp. Wykres dochodów budżetowych gmin LT ukazuje dominujący, wzrostowy trend. W przypadku niektórych gmin widać wyraźnie, że wysiłek finansowy jednego roku powoduje spadek w roku następnym. Widać jednak silnie wzrostowe i stabilne trendy u większości trójmiejskich gmin. Cieszy ten wzrost szczególnie u gmin z dołu tabeli.

Kostka diagnostyczna

W logice rozwoju regionalnego trzeba widzieć dominujący wpływ dużych gmin (w tym przypadku miast) i uzupełniającą jedynie rolę gmin małych. Dlatego na potrzeby Rankingu Gmin LT utworzyliśmy przestrzenną matrycę z ośmioma kategoriami gmin. Gminom przypisaliśmy trzy cechy: „Dochód", „Wzrost dochodu", „Liczba mieszkańców". Na osi „X" znalazł się potencjał gminy mierzony liczbą mieszkańców, na osi pionowej „Z" wzrost dochodów budżetowych odnotowany pomiędzy rokiem 2007 i 2008, na osi „Y" wielkość dochodów budżetowych. Jako wartości określające granicę pomiędzy polami ustalono 15.000 mieszkańców, co stanowi ok. 5% ogólnej liczby mieszkańców LT, wzrost przychodów budżetowych większy od 100 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca, dochody budżetowe w wysokości 2.600 zł na mieszkańca, czyli prawie tyle co średnia wojewódzka.

Dla przyrostu dochodów budżetowych większych od 100 zł (wyższa warstwa), uporządkowaliśmy gminy wedle metafor zawartych w tab.3.


Wielkość \ dochody

< 2.600 zł

> 2.600 zł

> 15 000 mieszkańców

1. Gmina aspirująca do gwiazdki

2. Duża gwiazda

<15 000 mieszkańców

3. Gmina aspirująca do gwiazdki

4. Mała gwiazda

Na tej górnej warstwie, obejmującej gminy, które zwiększyły swoje dochody, znalazły się następujące gminy (11 gmin):

• Kolsko - mała gmina, wzrost dochodu 237 - aspirująca do gwiazdki,

• Nowa Sól gw. - mała gmina, wzrost dochodu 225- aspirująca do gwiazdki,

• Otyń - mała, gmina, wzrost dochodu 113 - aspirująca do gwiazdki,

• Siedlisko - mała gmina, wzrost dochodu 154 - aspirująca do gwiazdki,

• Zabór - mała gmina, duży dochód, wzrost dochodu 707 - mała gwiazda,

• Czerwieńsk - mała gmina, duży dochód, wzrost dochodu 129 - mała gwiazda,

• Kargowa - mała gmina, wzrost dochodu 115 - aspirująca do gwiazdki,

• Kożuchów - duża gmina, wzrost dochodu 270 - aspirująca do gwiazdki,

• Nowe Miasteczko - mała gmina, wzrost dochodu 513 - aspirująca do gwiazdki,

• Nowogród Bobrzański - mała gmina, wzrost dochodu 104 - aspirująca do gwiazdki,

• Sulechów - duża gmina, duży dochód, wzrost dochodu 183 - duża gwiazda.

Dla przyrostów dochodów budżetowych mniejszych od 100 zł (dolna warstwa), posłużyliśmy się metaforami z tab. 4.


Wielkość \ dochody

< 2.600 zł

> 2.600 zł

> 15.000 mieszkańców

5. Czarna dziura

6. Spadająca gwiazda

<15.000 mieszkańców

7. Znikający punkt

8. Spadająca gwiazdka

W ujęciu kostki diagnostycznej „Czarna dziura" oznacza gminę mającą negatywny i istotny z uwagi na swą wielkość wpływ na subregion. „Znikający punkt" oznacza gminę, która ma niewielki wpływ na statystyki ogólne, a jej nawet zupełna zapaść jedynie w niewielkim stopniu zmieni parametry subregionu. Z tego powodu wobec tych dwóch rodzajów podmiotów samorządowych trzeba stosować przeciwne strategie. O ile należy wspierać wszelkie działania zmierzające do poprawy sytuacji „Czarnych dziur", to „Znikające punkty" być może trzeba pozostawić samym sobie. Jak pokazuje statystyka rankingowa, większość małych gmin LT jest dobrze zarządzana, jak choćby Nowe Miasteczko czy Zabór.

Konwencja metafor użytych w kostce diagnostycznej dotyczy oczywiście jednego roku budżetowego i nie ma cech trwałych. Nowa Sól miasto co prawda zanotowała spadek, ale od 2005 roku stale zwiększa wpływy budżetowe z 1.667 zł do 2.240 zł, Zielona Góra gmina wiejska zwiększyła od 2005 roku wpływy do budżetu z 1.971 do 2.361. Świdnica od 2005 do 2008 roku uzyskała przyrost wpływów budżetowych z 2.002 do 2.836, zaś Zielona Góra miasto odnotowała wzrost z 2.464 do 3.398 zł.

Metafora „Znikający punkt", zastosowana wobec gminy Bojadła, ma czasowy charakter. Gmina Bojadła miała w roku 2005 dochody budżetowe wysokości 1.564 zł i uplasowała się w I Rankingu Gmin LT na ostatnim miejscu, w Rankingu za 2007 rok odnotowała dochody budżetowe w wysokości 3.204 zł (wzrost o 1.640 zł). W latach 2005-2008 przyrost jej dochodów budżetowych wyniósł 995 zł. To rekordowy wynik.

Jednak wobec dwóch gmin warto poważniej potraktować zaproponowane metafory. Babimost jest jedyną gminą Lubuskiego Trójmiasta, która w okresie 2005-2008 odnotowała spadek dochodów budżetowych o 356 zł. Gmina będąca jednym ze zwycięzców I Rankingu Gmin Lubuskiego Trójmiasta, z dochodem przewyższającym większość trójmiejskich gmin o 1.000 zł, w roku 2009 uplasowała się na wysokiej VI pozycji, ale wydaje się być taką „Spadającą gwiazdą". Podobnie jest ze słabnącym z roku na rok Bytomiem Odrzańskim. Ten zwycięzca Rankingu za 2005 r. dosyć słabo zaczął wypadać w kolejnych edycjach, aby w IV Rankingu Gmin LT znaleźć się na XII miejscu ze wskaźnikiem rankingowym ledwie 2,5, z dochodem budżetowy 2.447 zł, czyli tylko o 23 zł większym jak w roku 2005.

Podsumowanie

Pisanie o wiodącej roli Zielonej Góry miasta w rozwoju Lubuskiego Trójmiasta wydaje się być już banałem. Ale tak jak dwie edycje Rankingu Gmin Województwa Lubuskiego ukazały fiasko koncepcji dwóch wojewódzkich stolic, tak Ranking Gmin Lubuskiego Trójmiasta dowodzi istnienia Zielonej Góry jako regionalnego centrum wzrostu. To centrum jest jedną z niewielu szans rozwojowych Lubuskiego, a przynajmniej środkowej jego części. I wyłącznie w kontekście tych szans należy oceniać brak polityki „trójmiejskiej" w wykonaniu władz Zielonej Góry oraz rolę władz Nowej Soli w osłabianiu Lubuskiego Trójmiasta (np. blokowanie uniwersyteckiego Parku Naukowo-Technologicznego).

Ranking Gmin Lubuskiego Trójmiasta pozwala zupełnie inaczej spojrzeć na uniwersytecki Park Naukowo-Technologiczny oraz na plan budowy mostu na Odrze w Milsku. Uzmysławia bowiem, że należy ze wszystkich sił wspierać oba te pomysły. Pierwszy bowiem zwiększy endogenną siłę Zielonej Góry, a most oraz związane z nim inwestycje drogowe ułatwią dyfuzję rozwoju na całe Lubuskie Trójmiasto. Jak widać: co dobre dla Lubuskiego Trójmiasta, dobre dla całego regionu.

Krzysztof Chmielnik

 
Debaty o przyszłoœci
Debaty o przyszłoœci