Kwiecień 2007 Drukuj Email
Redaktor: Katarzyna Maksymczak   

ANALIZA

Piotr Maksymczak

Prawne ramy współpracy samorządów LT z organizacjami pozarządowymi


1. Dla potrzeb naszej analizy wykorzystaliśmy różnej rangi dokumenty funkcjonujące w pragmatyce służbowej urzędów gmin wchodzących w skład Lubuskiego Trójmiasta.
·        gminy miasto Zielona Góra,
·        gminy wiejskiej Zielona Góra,
·        gminy Świdnica,
·        gminy miejskiej Nowa Sól,
·        gminy wiejskiej Nowa Sól,
·        gminy Otyń,
·        gminy Sulechów,
·        gminy Zabór,
2.  Podstawą wszystkich form współpracy jest przede wszystkim budżet gminy, nigdy strategia gminy (to dokumenty martwe z kontekście współpracy z organizacjami pozarządowymi) oraz instytucja pośrednicząca pomiędzy gminną władzą i organizacjami pozarządowymi, np. platforma porozumiewawcza organizacji pozarządowych.  

3. Źródłem takiej współpracy gminnej władzy z NGOs jest najczęściej wieloletnia praktyka (prawo zwyczajowe) osnute wokół bezpośrednich kontaktów na linii urzędnik gminny-działacz społeczny lub pracownicy placówek podległych samorządowi, mimo, iż większość badanych gmin posiada dokumenty określające współpracę samorządów z organizacjami pozarządowymi, są one jedynie martwymi zapisami, na które nikt nie zwraca uwagi: ani samorządy, ani NGOs.

4. Prawny tryb przyznawania gminnych dotacji dla jednostek budżetowych i organizacji pozarządowych sprowadza się do woluntarystycznej decyzji władzy wykonawczej (wójta, burmistrza, prezydenta) bez trybu odwoławczego. Tylko w gminie miejskiej Zielona Góra i Nowa Sól prezydenci opierają swoje decyzje o przyznaniu lub odmowie przyznania dotacji na doradczej opinii członków komisji składającej się z kilku radnych.

5. W powyższym przypadku, członkami takiej komisji są zawsze radni-nauczyciele, zwyczajowo uznawani przez samorządowe władze gminne za najlepszych specjalistów od rozstrzygania o przydatności poszczególnych wniosków projektowych (od sportu do kultury).

6. Pisemne zawiadomienia o przyznaniu lub odmowie przyznania dotacji praktycznie zawsze sprowadzają się  do jednego, rytualnego zdania typu „projekt uzyskał/ nie uzyskał wsparcia finansowego”.

8. Żadna z gmin Lubuskiego Trójmiasta nie przestrzega zasad unikania konfliktu interesów przy dzieleniu budżetowych pieniędzy. Bardzo często wnioskodawcy (dyrektorzy bibliotek, domów kultury, ośrodków sportowych) są podwładnymi osób podejmujących końcowe decyzje.

9. Ani jedna gmina Lubuskiego Trójmiasta nie zaprasza przedstawicieli organizacji pozarządowych do składu komisji oceniającej wnioski o dotacje budżetowe.

10. Powszechną praktyką stosowaną przez gminne władze wykonawcze jest unikanie całkowitego rozdysponowania wolnych kwot w danych działach budżetowych. Na podstawie wniosków o dotacje dzieli się najczęściej ok. 60% dostępnych kwot. Zaoszczędzone w ten sposób pieniądze przyznawane są później poszczególnym wnioskodawcom wyłącznie na podstawie bezpośrednio składanych wniosków, poza obiegiem formalnym.        

11. Nie wszystkie gminy z obszaru LT opracowały program współpracy z organizacjami pozarządowymi, mimo wymagań art.5 ust.3 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 z późn. zm.) Rada Gminy zobowiązana jest do uchwalenia Rocznego Programu Współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami działającymi na podstawie przepisów o stosunku Państwa do kościoła katolickiego oraz przepisów o stosunku państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych.

***

Relacja z rozmów z urzędnikami:

Podczas rozmowy z Panem Pawłem Pazdrowskim (tel. 068/459 03 46) udało mi się ustalić, iż na posiedzeniu Rady Miejskiej ok. 29 marca br. zapadną decyzje w sprawie współpracy gminy miejskiej Nowa Sól z organizacjami pozarządowymi.
W ślad za tym zostaną umieszczone informację nt.  współpracy na stronie internetowej gminy miejskiej Nowa Sól. Do końca kwietnia informacji na stronie nie została zamieszczona.


Po rozmowie z informatykiem Gminy Otyń Panem Szewczykiem (tel. 068/3550816), w dniu 13.03.2007 r., ustaliłam, że nie otrzymał  informacji dot. współpracy gminy Otyń z organizacjami pozarządowymi. Jak na razie nie ma planów co do umieszczenia informacji o współpracy… .

Po rozmowie z panią sekretarz gminy Zabór w dniu 13 marca br. dowiedziałam się, że nie mająinternetowych  informacji dot. współpracy gminy Zabór  z organizacjami pozarządowymi. Strona jest w przygotowaniu.

Beata Rydzio



Piotr Maksymczak

Budżety gmin Lubuskiego Trójmiasta i NGOs

1.      Dla potrzeb naszej analizy wykorzystaliśmy budżety gmin wchodzących w skład Lubuskiego Trójmiasta. Łącznie uzyskaliśmy dostęp do kompletnych zapisów budżetowych od  władz 8 gmin Lubuskiego Trójmiasta: 


·        gminy miasto Zielona Góra,
·        gminy wiejskiej Zielona Góra,
·        gminy Świdnica,
·        gminy miejskiej Nowa Sól,
·        gminy wiejskiej Nowa Sól,
·        gminy Otyń,
·        gminy Sulechów,
·        gminy Zabór,

2.      Charakterystyka metodologiczna udostępnionych budżetów:
  • każdy budżet skonstruowany został w oparciu o te same, ogólne zasady budżetowania: najpierw zadania własne, potem zadania zlecone, potem zadania dodatkowe, najczęściej ukryte pod ogólnie brzmiącymi hasłami typu: pomoc socjalna, kultura, sport, turystyka itp.
  • Różnice pomiędzy poszczególnymi budżetami polegają głównie na:
    1. skali budżetu i wielości zadań własnych i zleconych realizowanych przez poszczególne gminy, dla porównania: budżet 120 tys. Zielonej Góry ma kilkaset pozycji, tymczasem maleńka gmina Zabór ma tych pozycji raptem kilkadziesiąt.
    2. nieujednoliconym nazewnictwie w przypadku zadań budżetowych nie będących standardowym zadaniem gminy (tzw. wydatki sztywne), typowym przykładem dla tego specyficznego ubóstwa semantycznego jest nadużywanie słówka „inne” na zdefiniowanie pozycji wybiegających poza przyjęty standard.
  • Cechą wspólną wszystkich przeanalizowanych budżetów jest:
    1. nieprzejrzystość układu typograficznego budżetów, polegająca na „pakowaniu” wszystkich nakładów w danej dziedzinie gminnego życia (np. na kulturę lub sport) do jednej pozycji budżetowej, bez względu na rodzaj podmiotu „zakontraktowanego” do realizacji danego zadania oraz tryb finansowania (konkurs, przetarg, dotacja częściowa, grant).
    2. nie odróżnianiu jednostek budżetowych samorządu (np. bibliotek, domów kultury, ośrodków sportu i rekreacji ) od organizacji pozarządowych. Zarówno dla twórców budżetów (piony finansowe urzędów gmin) jak i dla radnych (zatwierdzających projekty budżetu) nie ma praktycznej różnicy pomiędzy jednostkami budżetowymi samorządu i organizacjami pozarządowymi.
    3. w przypadku małych gmin, konkurs ofert dla organizacji pozarządowych jest czystą iluzją z powodu braku konkurencji pomiędzy gminnymi NGO (jeśli w ogóle jakieś istnieją poza harcerstwem i stowarzyszeniami sportowymi, typu Ludowe Kluby Sportowe oraz stowarzyszeniami strażackimi). W efekcie pieniądze zapisane w budżetach małych gmin, np. na kulturę, automatycznie traktowane są jako pieniądze przeznaczone dla konkretnego, z góry wiadomego podmiotu.
    4. inną cechą wspólną dla małych gmin LT jest brak rozróżnienia form finansowania organizacji pozarządowych: dotacje, granty, partnerstwo finansowe. Najczęściej jedyną formą płatności (oprócz wydatków sztywnych) jest dofinansowanie na podstawie pisemnego wniosku zainteresowanego podmiotu.


Katarzyna Maksymczak


ANALIZA – Co radni i urzędnicy wiedzą o NGOs?


PODSUMOWANIE ANKIET

Ankiety skierowane były do trzech grup respondentów: radnych, urzędników gmin oraz członków organizacji pozarządowych z terenu Lubuskiego Trójmiasta i gmin przyległych.

Pytania ankietowe dotyczyły wiedzy i poziomu świadomości o roli organizacji pozarządowych w regionie oraz metod finansowania NGOs.

Podsumowanie:

Badaniami ankietowymi objęliśmy 100 osób z gmin leżących w obszarze Lubuskiego Trójmiasta: Nowa Sól, Sulechów, Zielona Góra, Otyń, Zabór, Kolsko, Świdnica. Nasi ankieterzy zwrócili się z pytaniami do radnych, urzędników oraz przedstawicieli NGOs. Szczególnie zależało nam na odpowiedziach radnych (62% badanych), w mniejszej części urzędników (27%). Zebrane odpowiedzi pozwoliły nam zrekonstruować aktualny stan wiedzy na temat: co właściwie radni i urzędnicy gmin wiedzą o organizacjach pozarządowych działających na terenie ich wspólnot, czy interesują się zadaniami organizacji pozarządowych, jak oceniają NGOs i jaką rolę im przypisują oraz co sądzą o finansowaniu przedsięwzięć organizacji pozarządowych?

Na pytanie dotyczące finansowania organizacji pozarządowych 60% radnych na pierwszym miejscu wymieniła budżet gmin, w drugiej kolejności składki członkowskie, a w trzeciej darowizny od osób fizycznych.

Na to samo pytanie urzędnicy (będący bliżej wiarygodnych źródeł informacji) odpowiedzieli inaczej. Jako główne źródło finansowania podali fundusze unijne, a budżet gminy uplasowali na drugiej pozycji, niemal równorzędnie ze składkami członkowskimi.

Dla porównania o to samo zapytaliśmy przedstawicieli NGOs. Oni na pierwszym miejscu podają darowizny od osób fizycznych, a w dalszej kolejności budżet gminy i budżet państwa.

Naszym respondentom zadaliśmy pytanie: z kim współpracują organizacje pozarządowe. Połowa radnych wskazała: „dość często” z władzami gmin, a na drugim miejscu wymienili: z firmami i kościołem. Pomoc firm i współpraca z kościołem najczęściej kojarzona jest z działaniami charytatywnymi i wsparciem dla najbiedniejszych, np. paczki świąteczne.  Znamiennym jest wskazanie przez aż 30% radnych, że NGOs rzadko współpracują z innymi organizacjami społecznymi. Natomiast urzędnicy widzą to inaczej. Aż 62% przebadanych podkreśla, że NGOs często współpracują ze sobą, a na drugim miejscu wymieniają współpracę z firmami i władzami gmin. Same organizacje pozarządowe potwierdzają (45%) współpracę z gminami.

Nasze ankiety zawierały też pytania dotyczące szczegółów współpracy z organizacjami pozarządowymi. Pytaliśmy np. o to, czy konsultowane są z NGOs projekty uchwał. Tu większość respondentów, zarówno radnych jak i urzędników odpowiedziała: nie wiem. Na pytanie: czy organizacje pozarządowe informowane są o strategicznych kierunkach rozwoju gminy, 55% urzędników odpowiedziało: nie wiem. Ale 45% radnych wskazało na odpowiedź pozytywną.

Konkursy ofert dla organizacji pozarządowych stały się już, w większości gmin, stałym elementem współpracy. Na pytanie o zlecanie zadań publicznych  54% radnych i 74% urzędników stwierdziło – tak. Odnotowaliśmy też wysoki wskaźnik twierdzących odpowiedzi na pytanie o dotowanie organizacji pozarządowych przez gminy. W przypadku urzędników, aż 92 % odpowiedziało – tak, a radnych 77%.

Z naszych badań i obserwacji wynika, że większość radnych traktuje zlecenia (w trybie konkursowym) zadań publicznych traktuje jako dotowanie organizacji pozarządowych, mając na myśli utrzymywanie organizacji, ponieważ (według nich) bez wsparcia gmin NGOs nie funkcjonowałyby.

Zaskakujące odpowiedzi uzyskaliśmy zadając pytanie o „opracowanie programu współpracy z organizacjami pozarządowymi”, programu precyzującego szczegóły i zasady tej współpracy, np. sposób podziału pieniędzy dla inicjatyw obywatelskich. 40% radnych odpowiedziało – „nie wiem czy taki program został opracowany”, ale aż 54% radnych oraz 77% procent przebadanych urzędników podało odpowiedź twierdzącą.

Rzeczywistość nie jest tak różowa. Większość dokumentów określających współpracę z NGOs zawiera jedynie ogólne sformułowania, a już żadna gmina (z badanych przez nas gmin leżących w obszarze Lubuskiego Trójmiasta) nie sprecyzowała zasad podziału pieniędzy dla inicjatyw obywatelskich w dokumentach regulujących współpracę z organizacjami pozarządowymi.

Na pytanie o ocenę organizacji pozarządowych: czy są przydatne, czy też ich działalność jest bez znaczenia, ponad 70% radnych i tyle samo urzędników wskazało na pierwszą ewentualność. Jednak, jeśli chodzi o skuteczność pracy NGOs, aż 48% radnych stwierdziło – „niewystarczająca”, a 66% urzędników wystawiło organizacjom zaledwie ocenę dostateczną.

Radni, zapytani - czym powinny zajmować się organizacje społeczne, wskazują na pierwszym miejscu: organizację czasu wolnego dzieci. Na drugim miejscu wymieniają: organizację życia kulturalnego gminy, a na trzecim: opiekę socjalną i charytatywną. Najmniej wskazań (zaledwie 10%) urzędników i radnych dotyczyło kontroli władzy gminy i radnych.

Analiza ankiet potwierdza nasze wcześniejsze obserwacje dotyczące postrzegania roli NGOs przez władze gmin i radnych. Według respondentów, organizacje pozarządowe pełnią funkcje podrzędne, a właściwie służebne, nie tyle wobec społeczności lokalnych, ile wobec urzędów gmin. Potwierdzeniem tej tezy są dokumenty określające współpracę z organizacjami pozarządowymi, najczęściej przygotowane przez urzędników bez konsultacji z organizacjami. Dokumenty te zawierają jedynie ogólne sformułowania, dlatego są mało przydatne i pozostawiają szerokie pole manewru dla urzędników. Radni najczęściej nie przywiązują wagi do tych dokumentów. 

Na pytanie: czy NGOs mają prawo domagać się od władzy gminy realizacji swoich programów lub postulatów, aż 70% radnych i 64% urzędników odpowiedziało – „tak”. Należy jednak pamiętać, że owe programy i postulaty mają dotyczyć (według naszych respondentów) zadań związanych z organizacją czasu wolnego dzieci, organizacji życia kulturalnego w gminie i pomocy społecznej.

Analiza ankiet wyraźnie wskazuje przyczynę niewielkiej roli NGOs w życiu społeczności lokalnych. Przypomnę ocenę respondentów dotyczącą skuteczności organizacji pozarządowych – „dostateczna”. Powód? Niewielki stopień rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w badanych gminach. Ponadto niezrozumienie ustawy o pożytku publicznym i wolontariacie. Z tym dokumentem problem mają: urzędnicy, radni i również członkowie organizacji pozarządowych. Opacznie rozumiana jest zasada pomocniczości, w oparciu o którą powstawały dokumenty określające współpracę z NGOs. Najczęściej ta zasada rozumiana jest jako udzielanie pomocy organizacjom pozarządowym, aby mogły funkcjonować.    

PROCENTOWE ZESTAWIENIE ODPOWIEDZI (W KOLEJNOŚCI: RADNYCH I URZĘDNIKÓW)

1. Finansowanie organizacji pozarządowych:
Najwięcej wskazań na budżet gminy (60% radnych),,, w drugiej kolejności – składki członkowskie, a w trzeciej darowizny od osób fizycznych.

NGOs wskazali na pierwszym miejscu składki członkowskie, równorzędnie  : darowizny od osób fizycznych, budżet gminy i budżet centralny.

Urzędnicy wskazali na: fundusze unijne, budżet gminy i składki.

2. Z kim współpracują organizacje pozarządowe?
Połowa radnych wskazała na pozycje: dość często z władzami gminy. Na drugim miejscu: dość często z firmami i kościołem, 21 % wskazało na stałą współpracę z władzami gminy, 8% na stałą współpracę z Kościołem, 30% wskazało, że rzadko współpracują z innymi organizacjami, a 11% wskazało, że organizacje pozarządowe nigdy nie współpracują z rządem.

URZĘDNICY – 62 % wskazało, że dość często współpracuja z innymi org. pozarząd. , 37 % twierdzi, że organizacje współpracują dość często z firmami. 37 % wskazało na stałą współpracę z władzami gmin.

NGOs – 45% wskazało na stałą współpracę z władzami gmin.

3. Czy organy wykonawcze gminy: RADNI

a)    konsultuje z organizacjami pozarządowymi projekty uchwał?                         
RADNI -  TAK 30%,  NIE 25%, NIE WIEM 45%
URZĘDNICY -  TAK 14%,  NIE 37%, NIE WIEM 51%
b) informuje organizacje pozarządowe o strategicznych kierunkach rozwoju gminy?
RADNI -  TAK 42%,  NIE 29%, NIE WIEM 29%
URZĘDNICY -  TAK 22%,  NIE 22%, NIE WIEM 55%

c) tworzy z organizacjami pozarządowymi wspólne zespoły o charakterze doradczym i inicjatywnym?
RADNI -  TAK 43%,  NIE 29%, NIE WIEM 28%
URZĘDNICY -  TAK 33%,  NIE 25%, NIE WIEM 42%

d) zleca organizacjom pozarządowym realizację zadań publicznych?
RADNI -  TAK 54%,  NIE 30%, NIE WIEM 16%
URZĘDNICY -  TAK 74%,  NIE 11%, NIE WIEM 15%

e) dotuje działanie organizacji pozarządowych?
RADNI -  TAK 77%,  NIE 0%, NIE WIEM 23%
URZĘDNICY -  TAK 92%,  NIE 7%, NIE WIEM 1%

f) udziela wsparcia organizacyjnego (deleguje pracowników, bezpłatnie udostępnia sale urzędu, serwer internetowy, sprzęt itp.)?                            
RADNI -  TAK 75%,  NIE 3%, NIE WIEM 22%
URZĘDNICY -  TAK 92%,  NIE 0%, NIE WIEM 8%

g) umożliwia organizacjom pozarządowym najem lub nabycie lokalu na działalność na preferencyjnych warunkach?                                                                                 
RADNI -  TAK 74%,  NIE 2%, NIE WIEM 24%
URZĘDNICY -  TAK 90%,  NIE 0%, NIE WIEM 10%

h) promuje działalność gminnych organizacji pozarządowych?
RADNI -  TAK 66%,  NIE 10%, NIE WIEM 24%
URZĘDNICY -  TAK 92%,  NIE 8%, NIE WIEM 0%

i) opracował program współpracy z organizacjami pozarządowymi, precyzujący szczegóły i zasady tej współpracy, np. sposób podziału pieniędzy dla inicjatyw obywatelskich?
RADNI -  TAK 54%,  NIE 6%, NIE WIEM 40%
URZĘDNICY -  TAK 77%,  NIE 11,5%, NIE WIEM 11,5%

4. Ocena organizacji pozarządowych:
Przydatne: R - 74%, U - 77%
Bez znaczenia: R - 7%, U - 8%
Nie mam zdania: R - 19%, U - 15%

5. Skuteczność NGOs
wysoka: R - 6%, U - 22%
dostateczna: R - 46%, U - 66%
niewystarczająca: R - 48%, U - 12%


6. Czym powinny zająć się NGOs?
organizacją czasu wolnego dzieci: R - 72%, U - 81%
organizacją czasu wolnego dorosłych: R - 37%, U - 33%
opieką socjalną i charytatywną: R - 48%, U - 55%
kontrolą władz gminy i radnych: R - 10%, U - 10%
przygotowywaniem propozycji dla władz gminy i radnych: R - 43%, U - 29%
organizowaniem konsultacji społecznych: R - 25%, U - 18%
organizacją życia kulturalnego gminy: R - 56%, U - 48%
realizacją pomysłów obywateli z różnych dziedzin życia: R - 38%, U - 18%

7. Czy NGOs mają prawo domagać się od władzy gminy realizacji swoich programów lub postulatów?
TAK: R - 64%, U - 70%
NIE: R - 16%. U - 22%
NIE MAM ZDANIA: R - 20%. U - 8%
 
Debaty o przyszłoœci
Debaty o przyszłoœci