Początki na Śląsku Drukuj Email
Redaktor: Tomasz Czyżniewski   

Gdyby sięgnąć do korzeni miast tworzących Lubuskie Trójmiasto to musielibyśmy zająć się dziejami Śląska. Problem jest tylko jeden – w czasie, gdy powstawała Nowa Sól, Sulechów należał do Brandenburgii.

Wszystko było jasne do XV wieku. Niepodzielnie rządzili tutaj śląscy Piastowie. Tereny Lubuskiego Trójmiasta należały do różnych odgałęzień rodu książąt głogowskich i żagańskich.

Nic nie zapowiadało wielkich zmian, gdy księstwem rządzili ostatni Henrykowie: Henryk VIII Wróbel, a po nim Henryk IX Stary.

Lata spokoju

Rezydujący w Kożuchowie Henryk VIII Wróbel, szczególnie lubił Zieloną Górę. Dlatego tytułował się m.in. księciem zielonogórskim. Przyjeżdżał tu na polowania. Był władcą energicznym, lubił zabawę, turnieje i miał sporo długów. To za ich niespłacanie został obłożony ekskomuniką. Po nagłej śmierci podczas turnieju rycerskiego w Legnicy żagańscy zakonnicy nie chcieli go pochować.

Jego syn Henryk IX Stary był władcą spokojnym. Najbardziej interesował się gospodarką. Pod jego rządami księstwo dobrze się rozwijało przeżywając okres stabilizacji. Rządził przez pół wieku. Książę był wielkim koneserem win i bardzo dbał o zielonogórskie winnice. Sprowadzał nawet sadzonki z innych krajów. Dbał też o bezpieczeństwo swoich ziem. To za jego czasów Zielona Góra została otoczona murem.

Nieszczęśliwy ożenek

Niestety jego następca Henryk XI nie był władcą wybitnym. Najwięcej problemów wywołał jego ożenek z młodziutką Barbarą córką elektora Brandenburskiego Albrechta Achillesa. W ramach zabezpieczenia posagu Henryk XI zgodził się, że w przypadku jego śmierci Barbara miała otrzymać m.in. Kożuchów i Zieloną Górę z okolicznymi ziemiami.

To było powodem długotrwałej wojny o tzw. sukcesję głogowską.

Henryk XI, najprawdopodobniej otruty, umarł 22 lutego 1476 r. Dzień później jego kuzyn Jan II Szalony ogłosił, że tylko on ma prawo do księstwa, którym kiedyś rządził jego dziadek. Rozpoczęła się wojna, bo wojska brandenburskie zajęły księstwo.

Opis wydarzeń znajdujemy u XIX wiecznego kronikarza Karola Waltera: „Był to okres walki między dzikim, nie znającym umiaru i nie oszczędzającym nikogo Janem Żagańskim a Albrechtem Achillesem. Księżna Barbara uciekła ze swoim dworem z Kożuchowa na wieść o zbliżaniu się oddziałów Jana Żagańskiego. Zdobył on Kożuchów i inne miasta pustosząc wszystko z wielką zaciekłością”.

Książę Jan jak to było wtedy w obyczaju, najeżdżał tereny przeciwnika paląc i grabiąc. Nie udało mu się odbić jedynie Krosna. Sam zaatakował Frankfurt a jego oddziały docierały pod Berlin.

Niemieccy kronikarze mieli prawo nie lubić księcia Jana. Zwłaszcza, że to on wygrał wojnę i zajął prawie całe księstwo, dzięki czemu pozostało ono w granicach Śląska. Jan II na półtora wieku zatrzymał ekspansję brandenburską na te tereny.

Enklawa Świebodzin

W 1482 r. następuje koniec wojny o sukcesję głogowską. Jan II dożywotnio otrzymuje we władanie Księstwo Głogowskie okrojone o tereny wokół Krosna i Sulechowa, na stałe zajęte przez Brandenburczyków. Zachowuje jednak okręg świebodziński, który stał się śląską enklawą otoczoną z trzech stron ziemiami brandenburskimi, od wschodu graniczący z Polską.

Wojna o sukcesję po Henryku XI przypadła na lata walk o wpływy na Śląsku i Czechach miedzy królem węgierskim Maciejem Korwinem i królem czeskim Władysławem Jagiellończykiem. Piastowie śląscy w konflikcie tym podzielili się na dwa obozy. Jeden popierał Jagiellona, drugi Korwina.

Jan II rządził księstwem tylko 6 lat. Wcześniej, bowiem zobowiązał się, że w przypadku śmierci bez męskiego potomka przekaże księstwo królowi węgierskiemu. Kiedy uczynił spadkobiercami mężów swoich trzech córek, wybuchła kolejna wojna o Księstwo Głogowskie. Jan II przegrał i zrzekł się praw do księstwa na rzecz króla Macieja Korwina, który wypłacił mu 20 tys. guldenów odszkodowania.

Książe był ostatnim Piastem z linii żagańsko-głogowskiej.

Stałe granice

Po śmierci Korwina przez 30 lat Śląskiem, jako królowie Czech rządzili Jagiellonowie. Kiedy 29 sierpnia 1526 r. w bitwie pod Mohaczem ginie Ludwik Jagiellończyk, koronę Czech i Węgier przejmują Habsburgowie, którzy również obejmują rządy na Śląsku. Zostaną tutaj do 1740 r. kiedy to w grudniu król Fryderyk II wkroczy na Śląsk, w pierwszej kolejności, zajmując Zieloną Górę i Nową Sól. Po podpisaniu traktatu pokojowego w 1742 r. całe Lubuskie Trójmiasto znalazło się w granicach państwa pruskiego. Pozostał jednak stary podział administracyjny (Śląsk i Brandenburgia), który przetrwał do II wojny światowej.

Ślad dawnej granicy można zobaczyć na przedwojennych mapach powiatu zielonogórskiego, którego północne i zachodnie granice odpowiadają granicom państwowym sprzed 1740 r. Jak były one trwałe można zobaczyć w okolicach dzisiejszej Krępy, gdzie ok. 1900 r. granica powiatu wiła się dziwnymi zygzakami na południe od Odry. To relikt dawnych podziałów – granica przebiegała wzdłuż rzeki. Rzekę na początku XIX wieku uregulowano w wielu miejscach prostując jej bieg. Jednak granica administracyjna pozostała bez zmian.


Najważniejsze daty

Zielona Góra

  • 1222 – założenie miasta (wg. niemieckich kronikarzy)
  • 1302 – pierwsza pisemna wzmianka o Zielonej Górze
  • 1323 – zielonogórzanie otrzymuje te same prawa, co mieszkańcy Krosna.

Sulechów

  • 1319 – pierwsza pisemna wzmianka o Sulechowie. Dokument mówi o mieście i zamku. Miasto musiało powstać wcześniej.
  • 1540 – miasto zostało przyłączone do Nowej Marchii.

Nowa Sól

  • 1553 – cesarz Fryderyk I przyznaje Antoniemu Schmidtowi przywilej warzenia soli, który warzelnię lokuje koło Modrzycy.
  • 1743 – Nowa Sól otrzymuje prawa miejskie.
Tomasz Czyżniewski

{moscomment}
 
Debaty o przyszłoœci
Debaty o przyszłoœci